Anabole steroïden en voedings­supplementen: hoe werken ze?

Anabole steroïden, creatine en eiwitpoeder worden vaak genoemd als het over spieropbouw gaat. Toch doen deze middelen iets anders in het lichaam. Anabole steroïden beïnvloeden hormonale processen. Eiwitpoeder levert voedingsstoffen. Creatine speelt een rol bij de snelle energievoorziening van spieren.

In de kennisbank van Stacker Pro leggen we uit wat deze middelen doen en hoe hun werking van elkaar verschilt.

Om het verschil te begrijpen, helpt het om verder te kijken dan een productnaam of verpakking. Wat gebeurt er in de spieren? Hoe hangen spiermassa en kracht met elkaar samen? En waarom is een eiwitshake iets anders dan een anabole steroïde?

Wat zijn anabole steroïden?

Anabole steroïden zijn stoffen met een werking die lijkt op die van testosteron. Testosteron is een hormoon dat het lichaam zelf aanmaakt. Het draagt onder andere bij aan spierontwikkeling, botgezondheid en mannelijke geslachtskenmerken.

De volledige naam is anabole androgene steroïden. Die woorden beschrijven twee kanten van de werking. ‘Anabool’ verwijst naar de opbouw van weefsel, waaronder spierweefsel. ‘Androgeen’ verwijst naar effecten op mannelijke geslachtskenmerken, zoals lichaamsbeharing en een lagere stem.

Deze middelen hebben dus meer invloed dan alleen op de spieren. De werking loopt via hormoongevoelige processen in verschillende delen van het lichaam.

Hoe beïnvloeden anabolen de spieropbouw?

Spierweefsel bestaat voor een belangrijk deel uit eiwitten. Het lichaam maakt voortdurend nieuwe spiereiwitten aan en breekt bestaande eiwitten af. De verhouding tussen die twee processen bepaalt mede of spierweefsel wordt opgebouwd, behouden of afgebroken.

Anabole steroïden kunnen de aanmaak van spiereiwitten stimuleren. Ze werken via speciale ontvangers in cellen: de zogenoemde androgeenreceptoren. Je kunt zo’n receptor zien als een ontvanger voor een hormonaal signaal. Wanneer dat signaal wordt doorgegeven, kan de activiteit van de cel veranderen.

Onderzoek bij mensen laat zien dat testosteron de aanmaak van spiereiwitten kan verhogen. Dat helpt verklaren waarom het invloed kan hebben op de hoeveelheid spierweefsel. Het gaat dus om een verandering in de processen waarmee het lichaam spieren opbouwt.

Dat verschilt van eiwitpoeder. Een eiwitshake levert bouwstoffen; een anabole steroïde beïnvloedt de signalen die een rol spelen bij de verwerking en opbouw van weefsel.

Wat kunnen anabolen doen met spiermassa en kracht?

Anabole steroïden kunnen leiden tot een toename van spiermassa en spierkracht. Dat effect is onderzocht onder gecontroleerde omstandigheden.

In een onderzoek bij gezonde volwassen mannen werden groepen met en zonder testosteron en met en zonder krachttraining vergeleken. Bij de combinatie van testosteron en krachttraining zagen onderzoekers duidelijke toenames in spieromvang en kracht.

Daarmee zijn spiermassa en kracht nog niet hetzelfde. Spiermassa gaat over de hoeveelheid spierweefsel. Kracht gaat over hoeveel kracht iemand bij een bepaalde beweging kan leveren. Ook de uitvoering van de oefening en de aansturing van spieren spelen daarbij een rol.

Een onderzoeksresultaat voorspelt bovendien niet hoeveel een individuele persoon zal veranderen. De deelnemers, omstandigheden en metingen uit een onderzoek zijn niet gelijk aan iedere situatie buiten dat onderzoek.

Is extra lichaamsgewicht altijd extra spiermassa?

Nee. Lichaamsgewicht bestaat uit meer dan spieren en vet. Ook vocht, botten en organen tellen mee.

Bij onderzoek naar anabolen wordt vaak gesproken over vetvrije massa. Dat betekent alle lichaamsmassa zonder het lichaamsvet. Spieren horen daarbij, maar lichaamsvocht ook.

Daarom betekent een toename in vetvrije massa niet automatisch dat iedere extra kilo volledig uit nieuw spierweefsel bestaat. Veranderingen in vocht kunnen eveneens een rol spelen. Alleen het getal op de weegschaal laat niet zien wat er precies is veranderd.

Spieromvang, kracht en lichaamsgewicht zijn dus verschillende gegevens. Ze kunnen samen veranderen, maar vertellen elk iets anders.

Wat wordt bedoeld met invloed op herstel?

Bij spieropbouw hoort het vernieuwen en herstellen van spiereiwitten. Omdat anabole steroïden deze processen kunnen beïnvloeden, worden ze ook in verband gebracht met herstel na krachttraining.

Het woord ‘herstel’ wordt alleen vaak te breed gebruikt. De aanmaak van spiereiwitten is iets anders dan het verdwijnen van spierpijn, het herstellen van een peesblessure of het aanvullen van energie.

Een effect op spieropbouw bewijst daarom niet dat alle vormen van herstel sneller verlopen. Ook betekent het niet dat iemand onbeperkt kan trainen. Het helpt om steeds duidelijk te maken over welk proces een uitspraak gaat.

Hoe verschilt dit van eiwitpoeder?

Eiwitpoeder levert eiwitten, net zoals bijvoorbeeld zuivel, eieren, vis, tofu en peulvruchten dat doen. Tijdens de vertering worden eiwitten afgebroken tot kleinere bouwstenen: aminozuren. Het lichaam gebruikt die onder andere om eigen eiwitten te maken.

Een eiwitshake kan een praktische aanvulling zijn wanneer voldoende eiwit uit gewone voeding halen lastig is. De werking is voedingskundig: je voegt voedingsstoffen toe.

Meer eiwit betekent niet automatisch meer spiergroei. Als de behoefte al wordt gedekt, zorgt extra eiwit volgens het Voedingscentrum niet voor extra spiergroei. Het is daarom belangrijk om onderscheid te maken tussen voldoende bouwstoffen binnenkrijgen en hormonale processen beïnvloeden.

Hoe werkt creatine dan?

Creatine werkt weer op een andere manier. Het lichaam maakt deze stof zelf aan. Je krijgt creatine ook binnen via onder andere vlees en vis.

In de spieren is creatine betrokken bij een systeem dat snel energie beschikbaar maakt. Dat systeem is vooral belangrijk bij korte, intensieve inspanningen, zoals sprinten en gewichtheffen.

Een supplement met creatine monohydraat kan de voorraad creatine in de spieren vergroten. Daardoor kan iemand bij herhaalde korte inspanningen beter presteren. Het effect verschilt per persoon.

Creatine is daarmee geen anabole steroïde. Het werkt via de energievoorziening van spieren, niet via dezelfde hormonale werking. Ook kan creatine het lichaamsgewicht verhogen doordat de hoeveelheid vocht in het lichaam toeneemt.

Waarom hebben anabolen ook medische toepassingen?

Hormonen vervullen normale functies in het lichaam. Wanneer er door een medische oorzaak een tekort ontstaat, kan een arts in bepaalde situaties een behandeling voorschrijven.

Bij mannen met een vastgesteld testosterontekort kan behandeling bijvoorbeeld gericht zijn op het herstellen van functies die door dat tekort zijn verminderd. Daarvoor beoordeelt een arts klachten, bloedwaarden en mogelijke oorzaken.

Een medische behandeling van een tekort heeft daarmee een ander doel dan gebruik om sportprestaties te veranderen. Resultaten uit de ene situatie kun je niet zonder meer toepassen op de andere.

Welke aandachtspunten horen bij deze werking?

De hormonale werking beperkt zich niet tot spieropbouw. Anabole steroïden kunnen ook invloed hebben op de vruchtbaarheid, stemming, bloeddruk en het hart en de bloedvaten. Ook leverproblemen kunnen voorkomen. Gebruik zonder medische begeleiding brengt ernstige gezondheidsrisico’s mee.

Het belangrijkste verschil blijft de manier waarop de middelen werken: anabole steroïden beïnvloeden hormonale processen, eiwitpoeder levert bouwstoffen en creatine ondersteunt de snelle energievoorziening. Die verschillende werkingen verklaren waarom deze producten niet als dezelfde groep kunnen worden behandeld.